Заданні 1 этапу рэспубліканскай алімпіяды па беларускай мове і літаратуры ХІ класс

 Заданні  1 этапу рэспубліканскай алімпіяды па беларускай мове і літаратуры

ХІ класс  

Заданне 1.  Уважліва прачытайце сцвярджэнні ў левым слупку, а затым суаднясіце іх з прыкладамі з правага слупка. Адказ запішыце (Напрыклад, А1 і г.д.). 

А) Словы, у якіх пры вымаўленні выпадае гук;	1) камандзір, галандзец, каменціраваць;
Б) Словы, у якіх спалучэнне звонкага і глухога перад глухім вымаўляецца як глухая афрыката;	2) белавежскі, манашская, французскі;
В) Словы, у якіх спалучэнні гукаў вымаўляюцца як адзін падоўжаны гук;	3) літуценнік, стомліны, завернуць;
Г) Словы, якія напісаны няправільна;	4) справаводства, грамадскі, навагрудскі;
Д) Словы, у якіх санорны зычны вымаўляецца мякка.	5) намажся, намочышся, апячэшся.

___________________________________

Заданне 2. Падкрэсліце правільныя напісанні Е і Э ў запазычаных словах.

Менеджмент – мэнэджмэнт, бенэфіс – бенефіс, фанабэрысты - фанаберысты, сэрвіс – сервіс, экземпляр – экзэмпляр, тунель – тунэль.

Заданне 3. Укажыце, якім членам сказа з’яўляецца выдзеленае слова і якой часцінай мовы яно выражана.                                                         

1. Ляцела ўпартае “алё” па правадах паштовых.

2. Паміж 981 і 983 гадамі тураўскі князь Тур быў пазбаўлены ўлады ў адным з найбольш буйных палітычных цэнтраў тагачаснай Русі.

3. У яго перахапіла дыханне.

4. Дзеда ўсюды носяць ногі , і к нам прыйдзе на хвілінку адпачыць крыху з дарогі.

5. Пешы коннаму не таварыш.

6. На сцюдзенай азёрнай вадзе, пад завеяй сярдзітай пургі, засталася сям’я лебядзей.

Заданне 4. Устанавіце адпаведнасць паміж фразеалагізмамі і іх значэннем. Адказ запішыце. Узнавіце фразеалагізм, які застаўся без пары, запішыце яго.

А. Пазнаць смак. Б. Пападацца на язык. В. Піць кроў. Г. Плесці лапці.

1. Гаварыць абы-што, малоць языком, малоць лухту. 2. Станавіцца аб’ектам гутаркі, размовы людзей, вельмі схільных гаварыць пра другіх. 3. Разумна ацэньваць сапраўднае становішча. 4. Адчуць задавальненне, асалоду, прыемнасць. 5. Здзекавацца, мучыць, вельмі жорска абыходзіцца, эксплуатаваць.

____________________________________________________________________Адказ:__________________________________________________________________________________________________________________________________

Заданне 5. Як па-беларуску называюць ягады і кветкі?

Ягады	Беларускі адпаведнік	Кветкі	Беларускі адпаведнік
клюква		колокольчик
земляника		одуванчик
ежевика		кувшинка

Заданне 6. Размяркуйце словы па слупках: 1) словы, якія маюць матэрыяльна выражаны канчатак (абазначце яго); 2) словы з нулявым канчаткам; 3) словы, якія канчатка не маюць.

Кеды, затрымацца, заклейваюць, трывожна, вакцынацыя, задрамаў, піяніна, пяцьсот, БелТа, паклаўшы, твайму, каравай.

Словы, якія маюць матэрыяльна выражаны канчатак	Словы з нулявым канчаткам	Словы, якія канчатка не маюць

Заданне 7.  Знайдзіце сказы з памылковым ужываннем слоў або іх граматычных формаў. Запішыце гэтыя сказы, выправіўшы памылкі.

1. Ужо пачырванела першая маліна ў дзядуліным садзе.

_________________________________________________________________

2. Гледзячы на маладых на вяселлі, матчына сэрца радавалася і адначасна трымцела._________________________________________________________

_________________________________________________________________

3. Тры пятых соткі нашага агарода засадзілі памідорамі.

_________________________________________________________________

4. Па бязмежным прасторам зямлі беларускай мы крочылі разам з табой не аднойчы.____________________________________________________________

_________________________________________________________________

5. Дзядуля хуценька выйшаў і прынёс у хату вялізную ахапку сухіх сасновых дроў. ____________________________________________________

_________________________________________________________________

         

Заданне 8. Вызначце тып даданых частак складаназалежных сказаў. Укажыце сродак сувязі паміж даданай і галоўнай часткамі.

Сказ	Тып даданай часткі	Сродак сувязі
Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!
Якая справа, такая і слава.
Ніякая навука не дае агню вачам і жывога румянцу шчокам, калі халодная душа дрэмле ў прамоўцы.
Сапраўдным настаўнікам можа быць толькі чалавек, які самахвярна аддае душэўныя багацці і веды людзям.
Дакладчыкі расказвалі аб сваіх справах, гаварылі, як будуць працаваць далей.

Заданне 9. Суаднясіце тэрміны і прыведзеныя значэнні.

А) тэрцэт Б) трыпціх В) трылогія Г) трыа Д) дактыль Е) амфібрахій

1) тры адносна самастойныя творы, якія аб’ядноўваюцца ў адзіны цыкл агульнасцю задумы, галоўных герояў, пераемнасцю сюжэта; 2) трохскладовая стапа, дзе націскным з’яўляецца першы склад; 3) трохрадкоўе; 4) ансамбль з трох выканаўцаў; 5) паэтычны твор з трох адносна самастойных вершаў; 6) трохскладовая стапа, дзе націскным з’яўляецца другі склад.

________________________________________________________________

Заданне 10. Запоўніце пропускі ў наступных выказваннях.

1)_______________________ – творы старажытнай літаратуры, у якіх запіс дакладных звестак пра пэўныя падзеі, сведкам якіх быў летапісец, спалучаўся з літаратурна апрацаванымі паданнямі пра падзеі ранейшыя, мінулыя.

2) Шматзначны вобраз, від іншасказання, які асноўваецца на падабенстве ці агульнасці прадметаў, з’яў і заключаецца ва ўмоўным абазначэнні сутнасці якой-небудзь з’явы, у літаратуры называецца ___________________________.

3) _____________________ – урачысты, узнёслы верш у гонар нейкай з’явы, падзеі ці асобы.